Nauka komunikacji, współpracy i budowania relacji z innymi
Nauka komunikacji, współpracy i radzenia sobie w relacjach
Trening Umiejętności Społecznych (TUS) to zajęcia grupowe, podczas których dzieci i młodzież rozwijają umiejętności potrzebne w codziennych kontaktach z innymi.
TUS ma przede wszystkim praktyczny charakter.
Uczestnicy nie tylko rozmawiają o tym, jak można zachować się w różnych sytuacjach, ale przede wszystkim mają możliwość doświadczania, ćwiczenia i sprawdzania różnych sposobów reagowania w kontakcie z innymi.
Ważnym elementem zajęć jest stworzenie bezpiecznej atmosfery, w której można być sobą, popełniać błędy i uczyć się na własnych doświadczeniach. Zależy nam na tym, aby dzieci i młodzież mogły dzielić się nie tylko sukcesami, ale również sytuacjami, które są dla nich trudne.
Dla kogo są grupy TUS?
TUS może być pomocny dla dzieci i młodzieży, które: mają trudności w nawiązywaniu lub utrzymywaniu relacji, nie wiedzą, jak rozpocząć lub zakończyć rozmowę, mają trudność z dołączaniem do grupy rówieśniczej, nie zawsze rozumieją zasady obowiązujące w sytuacjach społecznych, mają trudność z rozpoznawaniem i nazywaniem emocji, reagują impulsywnie lub trudno im regulować emocje, nie wiedzą, jak radzić sobie z konfliktem, odmową lub krytyką, mają trudność z wyrażaniem swoich potrzeb i stawianiem granic, czują się niepewnie w kontaktach z rówieśnikami, potrzebują poćwiczyć współpracę i funkcjonowanie w grupie. Grupa może być też dobrym miejscem dla dzieci nieśmiałych, które potrzebują czasu, bezpiecznych warunków i okazji do stopniowego oswajania się z kontaktem z rówieśnikami. Podczas zajęć ćwiczymy m.in. rozmowę, słuchanie innych, wyrażanie własnego zdania, proszenie o pomoc, odmawianie, stawianie granic, współpracę, rozwiązywanie konfliktów i radzenie sobie z trudnymi emocjami. Nie chodzi o to, aby wszystkie dzieci zachowywały się w taki sam sposób. Celem jest rozwijanie umiejętności, które pomagają lepiej odnajdywać się w relacjach i bardziej świadomie reagować na różne sytuacje.
Nauka poprzez doświadczenie
TUS nie polega wyłącznie na rozmowie o tym, co „należy” zrobić. Dzieci mają możliwość przećwiczenia konkretnych sytuacji tu i teraz. W trakcie ćwiczeń lub po wspólnie przyglądamy się temu, co się wydarzyło, co było łatwe lub trudne i jakie inne rozwiązania były możliwe. W zależności od wieku wykorzystujemy m.in. scenki, odgrywanie ról, gry, zadania grupowe, ćwiczenia komunikacyjne i rozmowy o sytuacjach z codziennego życia. Możemy na przykład sprawdzać: jak dołączyć do rozmowy lub zabawy, jak powiedzieć „nie”, jak poprosić o pomoc, jak zareagować na przegraną, co zrobić, kiedy ktoś ma inne zdanie, jak poradzić sobie z odmową lub konfliktem.
Dlaczego grupa?
Umiejętności społeczne najlepiej rozwijać w kontakcie z innymi. Grupa daje możliwość ćwiczenia rozmowy, współpracy, rozwiązywania nieporozumień i reagowania na różne sytuacje w bezpośrednim kontakcie z rówieśnikami, a nie wszystkie z nich da się w pełni odtworzyć podczas pracy indywidualnej. Dzieci mogą obserwować innych, uczyć się od siebie nawzajem i zauważać, że podobne trudności mogą być doświadczeniem wielu osób. Jednocześnie ustalone zasady i mała liczebność grupy pomagają stworzyć bezpieczne i przewidywalne warunki, w których każdy uczestnik może brać udział w ćwiczeniach w swoim tempie — również wtedy, gdy na początku woli bardziej obserwować. Dzięki udziałowi w grupach rozowjowych TUS dzieci mogą nie tylko zdobywać nowe umiejętności, ale przede wszystkim sprawdzać je w praktyce i stopniowo przenosić do domu, szkoły i relacji z rówieśnikami.
Jak wygląda spotkanie?
Każde spotkanie ma określony temat i cel. Zaczynamy od krótkiego wprowadzenia, a następnie przechodzimy do ćwiczeń, scenek, gier lub zadań wymagających współpracy. Ważnym elementem jest rozmowa o doświadczeniach uczestników. Przyglądamy się temu, co było łatwe, co trudne, jak nasze reakcje wpływają na innych i co można zrobić inaczej. Stała i przewidywalna formuła zajęć daje uczestnikom poczucie bezpieczeństwa, dzięki czemu mają przestrzeń do swobodnego wyrażania siebie i swoich przemyśleń w przewidywalnych warunkach. Uczestnicy nie tylko wykonują ćwiczenia, ale uczą się wyciągać wnioski z własnego doświadczenia.
Rola rodziców
Rodzic może być ważnym wsparciem w przenoszeniu nowych umiejętności do codziennego życia. Nie chodzi jednak o odpytywanie dziecka po każdych zajęciach ani sprawdzanie, czego się nauczyło. Czasem najlepszym wsparciem jest po prostu towarzyszenie, zainteresowanie i zauważanie prób dziecka. Można zapytać, jak minęły zajęcia, ale równie ważne jest pozostawienie przestrzeni na to, żeby dziecko samo zdecydowało, czym chce się podzielić. Rozwijanie umiejętności społecznych wymaga czasu i wielokrotnego doświadczania różnych sytuacji.
Jak wyglądają grupy TUS?
Zajęcia odbywają się regularnie, w małych, 6–8-osobowych grupach, dobieranych pod względem wieku i potrzeb uczestników. Każde spotkanie ma określony temat i cel, a ćwiczenia są dostosowane do możliwości grupy. Program zazwyczaj obejmuje kilkanaście cotygodniowych spotkań, w trakcie których uczestnicy ćwiczą zarówno podstawowe umiejętności społeczne, jak i bardziej konkretne wyzwania związane z relacjami rówieśniczymi, konfliktami, granicami czy presją grupy. Aby jak najlepiej odpowiedzieć na potrzeby uczestników, każdą grupę tworzymy dopiero po wcześniejszym poznaniu dziecka i przyjrzeniu się jego sposobowi funkcjonowania. Po cyklu kilku pierwszych spotkań przyglądamy się również temu, czy dziecko jest gotowe korzystać z zasobów grupy i czy ta forma pracy rzeczywiście mu służy. Jeśli potrzebne jest inne wsparcie, możemy wspólnie poszukać bardziej odpowiedniej formy.
TUS to nie nauka „właściwego” zachowania. To przestrzeń, w której można doświadczać, próbować, popełniać błędy, rozmawiać o trudnościach i wspólnie szukać rozwiązań.
